پژوهشکده آبزی پروری جنوب کشور(اهواز)

استان خوزستان علی رغم اینکه تنها حدود 4% از مساحت کشور را تشکیل می‌دهد بیش از 30 درصد کل آب‌های سطحی کشور را در خود جای داده است. این استان با پنج رودخانه مهم کارون، کرخه، دز، جراحی و زهره بعلاوه دریاچه های پشت سدهای دز، شهید عباسپور، شهدا، کرخه، خیرآباد، کارون 3، کارون 4، گدار لندر و ... و تالاب های متعدد (از جمله هور شادگان و هور العظیم) که در نواحی مختلف آن پراکنده اند از نظر ذخایر شیلاتی آبهای داخلی دارای اهمیت خاصی می باشد. علاوه بر منابع آب شیرین، این استان دارای بیش از 200 کیلومتر خط ساحلی در خلیج فارس بوده که با در نظر گرفتن پهنه وسیع خوریات استان، که بزرگترین و وسیعترین خورهای خلیج فارس به حساب می آیند

لذا با توجه به گستردگی، شرایط خاص و اهمیت این منابع آبی، موقعیت منطقه و نیز شرایط آب و هوایی بسیار مناسب جهت پرورش انواع ماهیان گرم آبی و وجود پتانسیل تکثیر و پرورش ماهیان بومی در منطقه، توسعه و استمرار مطالعات و تحقیقات شیلاتی در منطقه را ایجاب نموده است.

تاریخچه

بمنظور شناخت و بالفعل کردن استعدادهای شیلاتی گسترده استان خوزستان مرکز تحقیقات آبزی پروری جنوب کشور فعالیت خود را از سال 1367 و تنها با پنج نفر پرسنل آغاز نمود. اجرای نخستین پروژه تحقیقاتی مصوب مرکز در سال 1368 و با نام تکثیر مصنوعی ماهی بنی شروع گردید. در راستای سیاستهای تحقیقاتی شیلات دامنه فعالیتهای مرکز به آبهای ساحلی استان در خلیج فارس گسترش یافت و لذا در سال 1370 ایستگاه تحقیقاتی ماهشهر به این مرکز پیوست. در حال حاضر تعداد کل پرسنل مرکز 100 نفر می باشد و تاکنون بیش از 101 طرح تحقیقاتی را اجرا نموده و یا در دست اجرا دارد و در حدود 46 پروژه دانشجویی را نیز اجرا نموده است.

بخش ها و واحد های مرکز

مرکز تحقیقات آبزی پروری جنوب کشور در حال حاضر علاوه بر واحهای پشتیبان دارای چهار بخش تخصصی تکثیر و پرورش، مدیریت ذخایر، بوم شناسی و بیماریهای آبزیان و نیز یک ایستگاه تحقیقاتی ماهیان دریایی در بندر امام (ره) می باشد. بعلاوه، مرکز دارای یک واحد پشتیبان به نام دفتر اطلاعات علمی بوده که خدمات اینترنتی، کامپیوتری، کتابخانه ای و انتشاراتی مورد نیاز مرکز را تحت پوشش قرار می دهد. این امکانات موجبات نیازهای علمی محققان مرکز را از نظر کتابهای مرجع، مقاله و دیگر منابع مورد نیاز فراهم ساخته و ارتباط آنها را با سایر مراکز علمی در دنیا تسهیل می کند. خدمات کتابخانه ای و انتشاراتی مرکز به دانشجویان دانشگاهها و دیگر محققان این رشته در خارج از مرکز نیز ارایه می شوند.

فعالیتها

بخش آبزی پروری Aquaculture Dept.

ô شناسایی و انتخاب گونه های اقتصادی آبزیان منطقه

ô برنامه ریزی جهت انجام بررسی امکان تکثیر مصنوعی ماهیان دریایی و ماهیان آب شیرین به منظور بازسازی ذخایر و یا پرورش آنها در شرایط مختلف پرورشی

ô انجام تحقیقات برروی پرورش گونه های با ارزش در استخرهای خاکی، محیطهای محصور و یا قفسهای شناور

ô بررسی و تعیین رژیم غذایی در شرایط طبیعی و مصنوعی و تعیین احتیاجات و جیره های غذایی آبزیان بومی

ô تحقیقات جهت بهگزینی نژادهای خالص و تولید مولدین مناسب

این بخش تا کنون 24 پروژه تحقیقاتی و 11 پروژه دانشجویی را انجام داده و 3 پروژه را در دست اجرا دارد.

اهم فعالیتهای تحقیقاتی این بخش طی چند سال اخیر بدین شرح می باشد:

بخش بوم شناسی Ecology Dept.

ô تهیه شناسنامه لیمنولوژیک واکولوژیک منابع آبی استان
ô مطالعات جامع شناسایی منابع آبی داخلی مستعد کشت و پرورش آبزیان

ô مطالعات جامع اکولوژیک استخرهای پرورش آبزیان

ô بررسی اثرات متقابل زیست محیطی ناشی از فعالیتهای کارگاههای تکثیر وپرورش آبزیان

ô شناسایی و گردآوری اطلاعات ماهیان منطقه

ô شناسایی عوامل آلاینده و اثر آنها بر منابع آبی

این بخش تا کنون 17 پروژه تحقیقاتی و 21 پروژه دانشجویی را انجام داده و 3 پروژه را در دست اجرا دارد.

اهم فعالیتهای تحقیقاتی این بخش طی چند سال اخیر بدین شرح می باشد:

بخش بهداشت و بیماریهای آبزیان Fish Diseases Dept.

ôتحقیق پیرامون عوامل آلوده کننده و بیماریزای باکتریایی، انگلی و ویروسی در مراکز تکثیر و پرورش

ôشناسایی و تحقیق پیرامون عوامل آلوده کننده عفونی در آبهای داخلی و آبگیرها

ô مطالعه و تحقیق پیرامون عوامل مستعدکننده بروز بیماریها مانند عوامل تغذیه ای، مدیریتی، فاکتورهای فیزیکی شیمیایی و سموم در مراکز تکثیر و پرورش

ôبهبود روشهای تشخیص، کنترل، پیشگیری و درمان بیماریهای آبزیان

ôبررسی و ارائه روش های مدیریت بهداشتی در مراکز تکثیر و پرورش آبزیان

این بخش تا کنون 21 پروژه تحقیقاتی و 7 پروژه دانشجویی را انجام داده و 3 پروژه را در دست اجرا دارد.

اهم فعالیتهای تحقیقاتی این بخش طی چند سال اخیر بدین شرح می باشد:

ایستگاه تحقیقاتی بندر امام(ره):

این ایستگاه در سال 70 به این مرکز واگذار گردید و با توجه به ضرورت و لزوم تکثیر ماهیان دریایی به ایستگاه تحقیقاتی تکثیر ماهیان آب شور معروف است.

ô مطالعه و تحقیق بر روی تکثیر ماهیان بومی منطقه

ô بررسی امکان پرورش ماهیان اقتصادی

ô تلاش جهت تکثیر و پرورش پلانکتون های گیاهی و جانوری مورد تغذیه مراحل لاروی آبزیان دریایی

ô شناسایی زیستگاههای گونه های مهم ماهیان دریایی

ô هماهنگی، همکاری و پشتیبانی پروژه های دریایی

ô همکاری با دانشگاه ها

ô انجام برخی پروژه های مرتبط با سخت پوستان

امکانات موجوددر ایستگاه:
ایستگاه پمپاژ آب شور، خطوط انتقال آب، حوضچه ذخیره آب، فیلتر شنی، منبع هوائی ذخیره آب، تانکهای بتنی تخمریزی، سالن تکثیر، تانکهای بتنی تولید روتیفر، سالن غذای زنده، آزمایشگاه غذای زنده، سیستم برق اضطراری، سیستم گرمایش، سیستم هوادهی، ساختمان اداری، آزمایشگاه و مزرعه (قفس های) دریائی

سایر فعالیتها

همکاریهای بین المللی

در راستای توسعه ارتباطات علمی با سایر مراکز علمی بویژه موسسات علمی پژوهشی سایر کشورهای دارای ذخایر مشترک آبزیان این مرکز ارتباط علمی مناسبی را با دپارتمان شیلات و آبزی پروری کشور کویت آغاز نموده و این همکاری در قالب تبادل نظر، همکاری و هماهنگی در نحوه اعمال ممنوعیت موثرترصید آبزیان جهت مدیریت بهینه ذخایر مشترک ماهی در آبهای شمالی خلیج فارس و اجرای پروژه تحقیقاتی مشترک برروی ارزیابی ذخایر ماهی حلواسفید در شمال خلیج فارس ادامه دارد.

همچنین کارشناسان مرکز همواره در مجامع علمی شیلاتی بین المللی با ارسال و ارایه مقالات مشارکت و حضور فعال داشته اند که تاکنون 15 مقاله از سوی متخصصین این مرکز در سمینارهای خارجی پذیرفته شده است.

همکاری با دانشگاهها و موسسات آموزش عالی

مرکز تحقیقات آبزی پروری جنوب کشور در راستای حمایت از توسعه علوم شیلاتی همکاری وسیعی را با دانشگاهها و موسسات آموزش عالی کشور داشته است. عمده این همکاری در قالب مساعدت در اجرای پایان نامه های دانشجویی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری بوده است. در این رابطه میتوان به دانشگاه علوم دریایی و اقیانوسی خرمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشگاه تربیت مدرس و مرکز آموزش جهاد استان خوزستان اشاره نمود.

امکانات و تجهیزات مرکز:

از مهمترین امکانات مرکز میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

¨ شناور تحقیقاتی،

¨ آزمایشگاه آب شناسی

¨ آزمایشگاه بیولوژی

¨ آزمایشگاه مطالعات بیماریهای آبزیان

¨ آزمایشگاه تحقیقات ژنتیک

¨ استخرهای خاکی تحقیقاتی

¨ شبکه اینترنت

¨ سالن تحقیقات تکثیر و پرورش ماهیان آب شیرین

¨ تانکهای نگهداری مولدین

¨ سالن تحقیقات تکثیر و پرورش ماهیان دریایی

¨ سالن تحقیقات تولید غذای زنده

¨ قفس های تحقیقاتی نگهداری مولدین و پرورش ماهیان دریایی

دستاوردها

ô شناسایی بیماریهای ماهیان پرورشی استان

ô شناسایی بیماریهای میگوی پرورشی استان

ô دستیابی به زی فن تکثیر ماهیان بومی آب شیرین (شیربت، گطان، بنی)

ô دستیابی به زی فن تکثیر ماهیان دریایی(شانک، هامور، صبیتی)

ô بدست آوردن تکنیک تغییر جنسیت در ماهیان دریایی

ô دستیابی به بیوتکنیک تولید انبوه بچه ماهیان دریایی

ô دستیابی به بیوتکنیک تولید انبوه و متراکم و غنی سازی غذای زنده (جلبک، روتیفر و آرتمیا)

ô وارد کردن گونه های بومی تکثیر شده به چرخه تولید تجاری

ô تعیین وضعیت ذخایر آبزیان دریا و ارائه راهکارهای مدیریتی جهت تجدید پذیری پایدار آنها

ô مولد سازی میگوی سفید هندی

ô تعیین نیازهای غذایی میگوی سفید هندی

ô تعیین احتیاجات غذایی ماهیان بومی (شیربت، بنی)

ô طراحی، ساخت، نصب و بکارگیری قفس های شناور جهت پرورش ماهیان دریایی با استفاده از مصالح محلی

ô گردآوری اطلاعات پایه در خصوص منابع آبی استان

ô شناسایی آبزیان مهم استان

ô تعیین توان تولید منابع آبی استان در راستای توسعۀ آبزی پروری