طرح ها و پروژه ها
عنوان طرح/ پروژه:‌ بررسی روند تغییرات جوامع زئوپلانکتون و ارتباط آن با کیلکا ماهیان در سواحل جنوب غربی دریای خزر طی سالهای 1375 تا 1392
توضیحات:شماره مصوب کد پروژه: 94110-12-73-2 واحد اجرا: موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی (بندر انزلی) محل اجرا: استان گیلان نام هماهنگ کننده/ مجری: سیامک باقری سال شروع: دی 1394 سال خاتمه: دی 1395
متن:

اهمیت، ضرورت، اهداف و روش تحقیق

اهمیت و ضرورت

پلانکتون دارای ارزش غذائی بالائی از نظر انتقال انرژی در هرم غذائی به ذخائر ماهیان و پستانداران دریائی میباشد. آنها بعنوان یک پمپ بیولوژیک، وظیفه انتقال دی اکسید کربن از لایه های سطحی به اعماق مختلف آب بدلیل مهاجرت های شبانروزی دارند و بخاطر دوره زندگی کوتاه شاخص مهم برای آلودگی های زیست محیطی و تغییرات اقلیمی (Climate Change) بشمار میرود. لذا هر گونه آلودگی ها و اثرات مخرب زیستی به جوامع پلانکتونی تاثیر مستقیم بر ذخایر شیلاتی دریا خواهد گذاشت. از طرفی اکوسیستم دریای خزر طی سالهای اخیر با مشکلات بسیار زیادی نظیر کاهش ذخایر کیلکا ماهیان و ورشکستگی صنایع وابسته به این آبزی مواجه بوده است. بنابراین مطالعه جوامع زئوپلانکتون دریای خزر بدلیل اهمیت آنها در هرم غذائی (تولید کننده گان اولیه و ثانویه) دارای ضرورت ویژه است. بعد از حضور شانه دار که همزمان با کاهش صید ماهیان کیلکا بود، چندین پروژه در خصوص پراکنش و فراوانی شانه دار و جوامع پلانکتونی توسط موسسه تحقیقات شیلات ایران به تصویب رسید و در مراکز تحقیقاتی استان گیلان و مازندران اجرا گردید. در این مطالعات گردید، تنوع گونه های زئوپلانکتون و فراوانی آنها در سواحل جنوبی دریای خزر کاهش یافته است، آنها تهاجم و افزایش فراوانی شانه دار دریای خزر را تا سال 1382 علت اصلی این تغییرات ذکر کرده اند و گفتند که اثرات آن بر جوامع زئوپلانکتون برای سالهای بعد همچنان باقی خواهد ماند. در ادامه این بررسیها، و با توجه به اهمیت موضوعو وجود داده های پیشین، مطالعه روند تغییرات جوامع زئوپلانکتون در سواحل استان گیلان منطقه بندرانزلی طی سالهای 1375 تا 1392 تدوین گردید. بررسی حاضر، نتایج بیش از 15 سال را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد، که میتواند جهت توسعه پایدار اکوسیستم دریای خزر مفید واقع گردد.

اهداف

- تعیین تنوع گونه ای و چک لیست زئوپلانکتون در سواحل استان گیلان، منطقه بندرانزلی.

- بررسی تغییرات فراوانی و پراکنش سالانهو فصلی گونه های زئوپلانکتون طی سالهای 1375 تا 1392در منطقه ساحلیبندرانزلی.

-بررسی تغییرات سالانه و فصلیفراوانی شانه دار طی سالهای 1375 تا 1392

- تعیین کلاسه های طولی شانه دار طی سالهای 1380 تا 1392

- ارزیابی اثرات شانه دار بر جوامع زئوپلانکتون و کیلکا ماهیان دریای خزر در منطقه ساحلی بندر انزلی

روش تحقیق

نمونه ‌برداری‌ ازMnemiopsis leidyiو زئوپلانکتون‌ ‌ از منطقه بندرانزلی‌ در اعماق‌ 5 ،10، 20 و 50 متر، از سال ‌1375 تا 1392 انجام گرفت. نمونه برداری در سال های 91 و 92 کاملا با مطالعات پیشین مطابقت داشته و با شناور مناسب انجام ‌گرفت.داده های زئوپلانکتون و شانه دارمربوط به مطالعات پیشین از بانک اطلاعات آرشیو آزمایشگاه پلانکتون پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی و از گزارش های موجود د کتابخانه پژوهشکده آبری پروری آبهای داخلی استخراج گردید.نمونه‌ برداری‌ ازM. leidyiبا استفاده‌ از نمونه‌ بردارnetMETU با چشمه‌ 500 میکرون‌ و قطر دهانه‌ 50 سانتی‌متر و محفظه‌ مناسب‌ برای‌ شانه‌ دار و نمونه‌ برداری‌ از زئوپلانکتون‌ با استفاده‌ از نمونه‌ بردارJuday netبا چشمه‌100 میکرون‌ و قطر دهانه‌ 36 سانتی‌ متر انجام‌ شد.روش‌ برداشت‌ نمونه‌ بصورت‌ عمودی‌ ازکف‌ تا سطح‌ آب‌ برای‌ همه‌ ایستگاهها بجز عمق‌ 50 متر بود، در این‌ ایستگاه‌ بخاطر وجود لایه‌ ترموکلاین‌ از دولایه‌ بطور جداگانه‌ نمونه‌ برداری‌ گردید، لایه‌ اول‌ از 50 متر تا 20 متر (عمق‌ تقریبی‌ شروع‌ ترموکلاین‌) لایه‌ دوم‌ از20 متر تا سطح‌ بود. بعد از هر کشش‌، تور را با آب‌ شستشو داده‌ تاM.leidyiدر محفظه‌ تور جمع‌ آوری‌ گردد. سپس‌ جهت ‌اندازگیری‌ طول‌ کل‌ ، آنها را وارد پتری‌ دیش‌ نموده‌ و با استفاده‌ از خط‌ کش‌ زیست‌ سنجی‌ گردیدند. زی‌ توده ‌M. leidyi (بر حسب‌ متر مربع‌) از طریق‌ محاسبه‌ قطر دهانه‌ تور (50 سانتیمتر) اندازگیری‌ شد. روش نمونه برداری اززئوپلانکتوننیز مشابه شانه دار بود، ‌ زئوپلانکتون‌ بعد از برداشت‌ توسط‌فرمالین‌ 4 درصد تثبیت‌ گردید، و جهت بررسی کمی و کیفی به آزمایشگاه پلانکتون منتقل گردیدند. در آزمایشگاه پلانکتون پس از همگن سازی با استفاده از پیپت 5 میلی لیتر در محفظه بوگاروف (Hydro-Bios KIEL) منتقل شده و بعد از 1 ساعت رسوبدهی با استفاده از میکروسکوپ اینورت(Leitz- LABOVERTF-S) شناسائی و شمارش شده و فراوانی‌ آنها طریق‌ محاسبه‌ قطر دهانه‌ تور (36 سانتیمتر) و ارتفاع‌ کشش ‌برحسب‌ متر مکعب‌ اندازگیری‌ شد. شناسائی زئوپلانکتون با استفاده از کلید های معتبرانجام‌ پذیرفت‌.

آنالیز آماری تراکم گروه­هایزئوپلانکتون در سال های مختلفاز آزمون ناپارامتری (Wallis-Kruskal)، با استفاده از نرم افزارSPSSنسخه 19 انجام شد. آنالیز مولفه های اصلی (Principal ComponentAnalysis) جهت دسته بندی تراکم گروههای زئوپلانکتون، شانه دار انجام شد. آنالیزهایPCAدر نرم افزارMVSPنسخه 13/3انجام شد.همچنین برای تعیین شاخص تنوع زیستی از شاخص شانون- وینر (Shannon-wiener) و تعیین یکنواختی جمعیت از شاخص یکسانی (Evenness) استفاده شد.

نتایج و بحث:

در این مطالعه اثر شانه دار بر تغییرات سالانه چهار گروه غالب زئوپلانکتونBalanus،P.polyphemoides،Synchaeta sp.وAcartia tonsaطی سال های 1375 تا 1392 ارزیابی گردید. سه گروه اول زئوپلانکتون که هم اکنون ذکر شده با فراوانی شانه دار رابطه منفی داشتند.براین اساس مشکل است،تغییرات در فراوانیB. improvisus،P. polyphemoides،A. tonsaوSynchaetasp.را به شکار و تغذیه شانهدار نسبت داد. مقایسه روند تغییرات فراوانی این زئوپلانکتون ها از سال 1375 و سال های بعد از 1380، بیانگر افزایش فراوانیA.tonsa،B.improvisusوSynchaetasp.در جنوب دریای خزر بوده است. افزایش فراوانی زئوپلانکتونP. polyphemoidesدردمای کمتر از 14 درجه سانتیگراد صورت میگیرد،لذا شکوفائی آنها در اوخر زمستان و تا اواسط بهار رخ خواهد داد و در این فصول حداکثر فراوانی این کلادوسردر جنوب دریای خزر مشاهده شد، این در حالیست که در تابستان و بهار تعداد آنها به کمترین میزان رسیده و به اعماق و مناطقی که دمای آبمناسب بوده مهاجرت میکنند و بیشترین تراکم را در لایه سطحی آب نشان داد، شانه دارM. leidyiوA. tonsaدارای تغییرات فصلی تقریبا مشابه در طی مدت مطالعه بوده است، در واقع همبستگی مثبت و قوی بین فراوانی این دو موجود مشاهده شده است. براساس این مطالعه کاهش فراوانیA. tonsaدر مدت شکوفائیM.leidyiاز سال 1380 تا 1392 قابل رویت نبوده است.اگر فراوانیA. tonsaرا در سال های1365 – 1375با سال های بعد از ورود شانه دار مقایسه کنیم، مشاهده خواهیم کرد که شانه دار بر فراوانیA. tonsaاثرینداشته اشت. مطابق مطالعات پیشین در سال 2008، شانه دار وA.tonsaبا افزایش دمای آب وغلظت نوترینت ارتباط قوی و مثبت دارند.کاهش تنوع گونه ای و تغییر در ساختار زئوپلانکتون از گونه های بومی بهغیر بومی و فرصت طلب، همچونsp.Acartiaو ژله ماهی(شانه دار)بدلیل افزایش دمای زمین، افزایش فعالیت های انسانی و صید بی رویه می باشند.

دستور العمل فنی و توصیه ترویجی:

براساس یافته های حاضر در این مطالعه بیشترین تراکم شانه دار در منطقه ساحلی (کمتر از عمق 20 متر) و در لایه سطحی آب دریا در اعماق بیشتر از 20 متر بوده که به دلیل وفور منابع غذائی همچون زئوپلانکتون و شرایط مطلوب محیطی بوده است. بنابراین با توجه به اینکه پراکنشماهیان آنچوی در اعماق و لایه های بالاتر از 50 متر بوده،شانه دار دلیل کاهش مستقیم ذخایرکلیکای آنچوی محسوب نمی گرددو رقابت غذائی برای شانه دار و آنچوی مشهود نیست.

تغییرات اقلیمی(ClimatechangesپدیدهElNinoدر آسیا وافزایش سطحتروفی از مهمترین عوامل در روند تغییرات اجتماعات زئوپلانکتون و کیلکا ماهیان بوده اند. گزارشات مشابهی نیز در سایر اکوسیستم های دریائی نظیر دریای بالتیک، دریای شمال و دریای سیاهدر خصوص ارتباط تغییرات اقلیمی با ساختار زئوپلانکتون ارائه شده است. افزایش دمای کره زمین، فعالیت های انسانی در طبیعت همچون صید بی رویه، انواع آلودگی های ناشی از فاضلابهای کشاورزی، صنعتی، شهری، تخریب جنگل و... عامل تغییرات ایجاد شده بر جامعه زئوپلانکتون وکیلکا ماهیان بوده است،البته در مورد کیلکا ماهیان عوامل ناشناخته بسیاری در خصوص اکولوژی، بیولوژی و عوامل محیطی وجود دارد کهنیاز به مطالعات گسترده همه جانبه داشته است.

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:

دریای خزر در اواسط دوران پیلوسن بطور کامل از دریای سیاه جدا شده و به صورت اکوسیستمی محصور شکل گرفت. از این دوران به بعد فون گیاهی و جانوری لب شور پدیدار و تا امروز باقی مانده است.دریای خزر بزرگترین (384400 کیلومتر مربع) و پرآب ترین ( حدود 78700 کیلومتر مربع) دریاچه در دنیا محسوب میشود، که در مرزقاره اروپا و آسیا قرارگرفته است.کشورهای‌ ساحلی‌ این‌ دریاچه‌، ایران، روسیه، آذربایجان‌، قزاقستان‌ و ترکمنستان‌ می‌باشند.این اکوسیستم درگودترین‌ منطقه‌ درحوضه‌ اروپاقرار داشته‌ و با هیچ‌ اقیانوسی‌ در ارتباط‌ نمی‌باشد. نواحی‌ دلتای رودخانه سفیدرود‌ نقش‌ مهمی‌ درساختار فیزیکی، ترکیب و‌ شکل‌ حوزه‌ دریا در سواحل جنوب غربی داشته است. این‌ تغییرات‌ که‌ بطور سریع‌ صورت میگیرد، باعث مجزا شدن آن از سایر مناطق‌ ساحلی‌ دریای‌ خزر میگردد، رود خانه ولگا 82 درصد منبع آب دریای خزر را تامین میکند، بقیه 18 درصد باقی مانده توسط 130 رودخانه که مهمترین آنها اورال، کورا، اترک بوده است. فون و فلور دریای خزر 8/1 میلیون سال پیش شکل گرفت و به دلیل بسته بودن، در مقایسه با سایر دریاها دارای گونه های بومی بسیار زیادی بوده است.دریای خزر دارای 54 گونه ماهی، 53 دوکفه ای بومی و یک پستاندار با نام فوک خزری بوده است. دریای‌ خزر بزرگترین‌ منبع‌ ماهیان‌ خاویاری‌ در دنیا محسوب‌ میشود و 90 درصد از صید تجاری‌ ماهیان‌ خاویاری‌ را بخود اختصاص‌ داده‌ است‌، همچنین دارای بهترین ماهیان استخوانی‌ همچون‌ کلمه‌، سوف‌،سفید، کپور و کیلکا ماهیان ‌ است. نواحی کم عمق، وجود اعماق و دامنه شوری بسیار زیاد از 1/0 تا 13 باعث ایجاد زیستگاه های متفاوت اکولوژیک شده که سبب افزایش تنوع زیستی گونه های بومی در دریای خزر شده است.

تعداد بازدید:264
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co