طرح ها و پروژه ها
عنوان طرح/ پروژه:‌ مطالعه وضعیت رشد و ساختار سنی ماهی آزاد در سواحل ایرانی دریای خزر
توضیحات:شماره مصوب: 92111-12-12-4 واحد اجرا: موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور محل اجرا: مرکز تحقیقات ماهیان سردابی کشور نام هماهنگ کننده/مجری مسئول/ مجری: محمد صیاد بورانی سال شروع: 1392 سال خاتمه: 1394
متن:

اهمیت، ضرورت، اهداف و روش تحقیق:

ماهی آزاد دریای خزر با نام علمیSalmo trutta caspius Kessler,1877از جمله ماهیان مهاجررودرو(آنادرموس)دریای خزر می باشد که در دریا زندگی و تغذیه می کند و جهت تخم ریزی وارد رودخانه می گردد که از ارزش اقتصادی و مقبولیت ویژهبرخوردار است (کازانچف، 1371). به تازگی در برخی منابع علمی از این ماهی با نامSalmo caspiusنام برده می شود.امروزه اکثر رودخانه های حوزه دریای خزر ارزش اکولوژیک خود را به دلیل ورود آلاینده ها و سموم، برداشت شن و ماسه، ایجاد سد و موانع در مسیر مهاجرت ماهیان و صید بی رویه از دست داده اند. تکثیر طبیعی در تأمین ذخایر این ماهی نقش چندانی ندارد و گفته می شود در شرایط امروزی تخمریزی طبیعی ماهی آزاد خزر در حوضه دریای خزر متوقف شده و در کتابچه قرمز کشورهای ترکمنستان و قزاقستان قرار گرفته است (www.fishbase.org).این ماهی یکی از گونه های بومی ، با ارزش و اقتصادی دریای خزر بوده که دارای گران ترین گوشت بین ماهیان دریای خزر می باشد. ماهی آزاد دریای خزر طبق معیارهایIUCN در لیست سرخ و در طبقه در معرض خطر انقراض قرار دارد.

از آنجاکه بیشتر فراوانی صید از ماهیان مولد بودهونحوه رشد این ماهیان در محیط های طبیعی نامشخص استلذا مطالعه این ماهی و بررسی ساختار جمعیتی آن و پی بردن به اندازه ماهیدر دوران جوانیمی تواند ساختار جمعیتی این ماهی در اکوسیستم طبیعی را مشخص نموده و ساختار رشد ، ضرایب رشد ، ترکیب سنی ، ترکیب طولی این ماهی تعیین گردد. این مطالعه برای اولین بار بر روی ماهی آزاد انجام گرفته است.

اهداف:

تعیین رابطه طول و وزن ماهی آزاد دریای خزر

تعیین رابطه طول و سن ماهی آزاد دریای خزر

برآورد طول ماهی آزاد دریای خزر در سنین مختلف با استفادهاز روش پیشینه پردازی

روش تحقیق:

این مطالعه در سال های 92 لغایت 94 انجام گرفت. مکان نمونه برداری در سواحل ایرانی دریای خزر ( تعاونی های پره غرب استان مازندران)، بازار ماهی فروشان شهرستان تنکابنو مرکز بازسازی ذخایر شهید باهنر کلاردشت بود.همچنین برای تعیین ترکیب طولی، طول چنگالی حدود 200 قطعه ماهیاندازه گیری شده و ثبت گردید.آمار صید ماهی آزاد از معاونت صید و بنادر ماهیگیری سازمان شیلات ایران تهیه شد.پارامترهای زیست سنجی شامل طول، وزن و سن ماهی ثبت گردید.برای تعیین سن ماهیان از ناحیه خلفی باله سینه ای و در بالای خط جانبی تعدادی فلس تهیه شده و از روش شمارش خطوط سالانه رشد در فلس ماهیان استفاده شد(Thomson, 1957). برای نمونه برداری از فلس ماهیان از روش آماری کاملاً تصادفی طبقه بندی شده استفاده گردید (افشین نیا، 1378).در ضمن تعیین کلاس های سنی و جمعیت آنها از طریقBack calculationانجام پذیرفت (Sparre& Venema, 1992).

در ضمن تعیین کلاس های سنی و جمعیت آنها از طریقBack calculationانجام پذیرفت (Sparre& Venema, 1992).

برای محاسبه طول بینهایت(L) از روشPowell-Wetherall و برای محاسبه ضریب رشد سالانه(K)ازScan of K value در روشShepherd استفاده شد(Sparre& Venema, 1992).

ـ برای محاسبه ضریب مرگ و میر طبیعی از فرمول پائولی استفاده می شود.(Pauly, 1980)

همچنین ضریب چاقی برای ماهیان آزاد مولد صید شده در استان گیلان بر اساس رابطه زیر محاسبه شده است:

CF= 100 W/FL^3

که در این رابطهCF ضریب چاقی ،W وزن کل بدن ( بر حسب گرم ) وFL طول چنگالی ( سانتی متر ) می باشد .

پس از ثبت اطلاعات با استفاده از آنالیز واریانس نسبت به تعیین تفاوت معنی دار بین میانگین ها اقدام و براساس آزمون های آماری پارامتریک و ناپارامتریک گروه های همگن و نا همگن جدا سازی گردیدند.

نتایج:

براساس نتایج حاصله در سال نمونه برداری 94-1393(نمونه برداری از بازار محلی تنکابن) ،میانگین طول و وزن و سن نرها بترتیب8/37 ± 4/75سانتی متر و7/314 ± 4/3771گرم و 9/0 ± 4/5 سال (n= 7)بوده و این مقادیر در خصوص جنس مادهبترتیب9/5 ± 68سانتی مترو6/696 ± 3236 گرم و 97/0 ± 4/6سال (n= 36) بوده است. ماهیان نر دارای اندازه های بزرگتر و مسن ترنسبت به ماهیان ماده بوده اند.نسبت جنسی نشان داد که غالبیت با ماهیان ماده (7/83 درصد) بوده و 3/16 درصد از جمعیت مورد بررسی را ماهیان نر به خود اختصاص داده اند.

براساس مطالعات پیشینه پردازی (Back calculation) در سال 1393، متوسط طول ماهی در سنین مختلف بشرح جدول شماره7می باشد.ماهی در سنین یک، دو و سه سالگی دارای میانگین طول 5/3 ± 98/18، 24/7 ± 5/30 و 1/9 ± 7/41 سانتی متر بوده و چون این گروه های سنی زیر سن بلوغ بوده بنابراین در فصول تخمریزی به ساحل نزدیک نمی شوند و در ترکیب صید مشاهده نمی گردند. متوسط طول ماهی آزاد دریای خزر در سنین 4، 5، 6 و 7سالگی معادل 9/53 ، 7/63، 6/68 و 74 سانتی متر محاسبه گردید(جدول شماره 7) که در مقایسه با داده های واقعی حاصل از زیست سنجی ماهیان (جدول شماره9 ) به استثناء گروه های 4 سالگی در بقیه گروه ها تفاوت چندانی مشاهده نمی شود.

متوسط طول و وزن و سن در ماهیان ماده بترتیب 9/5 ± 68 سانتی متر، 6/696 ± 3236 گرم و 9/0 ± 4/5 سال بوده و این مقادیر در خصوص ماهیان نر بترتیب8/37 ± 4/75 سانتی متر،7/314 ± 4/3771 گرم و 97/0 ± 4/6 سال بوده، که نشاندهنده اندازه بزرگتر ماهیان نر نسبت به ماهیان ماده می باشد.

حداقل سن ماهی آزاد 4 سال و حداکثرسن 7 سال در ترکیب صید مشاهده گردید (mean=5.6).بیشترین فراوانی سنی مربوط به گروه سنی 5 سال بوده و فراوانی گروه های 6 و 7 سال نیز قابل توجه بوده است.میانگین طول ماهی آزاد 2/6± 2/69 سانتی متر (حداقل 57و حداکثر 81 سانتی متر) و میانگین وزن 677± 3323 گرم (2400 تا 5600گرم ) در تزکیب صید سنجش شد.

محاسبه ضرایب رشد و ضریب مرگ و میر طبیعی ازطریقپیشینه پردازی:

جدول شماره 11: محاسبه پارامترهای رشد ماهی آزاد دریایخزر

ضریب رشد ((k

L∞

´ø

متوسط دمای آب دریای خزر (درجه سانتی گراد)

18/0

104

289/3

13

دستورالعمل فنی و توصیه ترویجی:

1- میانگین طول مسن ترین ماهیان (L∞) و ضریب رشد (K) در خصوص ماهی آزاد دریای خزر در حد قابل قبولی بوده که این موضوع رشد مناسب این ماهی در آب دریا را نشان می دهد ولی رشد این ماهی طی زندگی دوران جوانی در آب شیرین (رودخانه ها) بمراتب پایین تر است. در ضمن شاخص هایرشد ماهی آزاد دریای خزر در مقایسه با سایر گونه های قزل آلای قهوه ای(در مناطق مختلف) مناسب تر می باشد. البته این شاخص ها در جمعیت های مختلف ماهی آزاد دریای خزر ( منطقه کورا، منطقه گیلان ، منطقه مازندران) نیاز به مطالعه دارد.

2-طی سال های اخیر، فاکتورهای زیستی و تولید مثلی، اندازه آزاد ماهی دریای خزر تغییر چشمگیری در مقایسه با دهه های گذشته ( خصوصا دهه 20 الی 30) از خود نشان داده است بطوریکه وزن ماهی از حدود 5 کیلوگرم به حدود 5/2 الی 3کیلوگرم و طول ماهی از حدود 77 سانتی متر به 59 سانتی متر و سایر فاکتورهای تولید مثلی نیز کاهش یافته است که حفاظت از این گونه با ارزش ژنتیکی و منحصر بفرد در دریای خزر و مهیا نمودن ظرفیت تخم ریزی طبیعی با لحاظ نمودن شرایط مناسب زیست محیطی از نکات ضروری می باشد.

3-روش پیشینه پردازی در مورد ماهی آزاد دریای خزر در محاسبه اندازه ماهی در سنین جوانی (زیر سن بلوغ )مناسب بوده است.

4- طول ماهی آزاد دریای خزردر مطالعه حاضر از 45 تا 81 سانتی متر متغیر بوده است. براساس مطالعات پیشینه پردازی (Back calculation) در سال 1393، متوسط طول ماهی در سنین یک، دو و سه سالگی دارای میانگین طول 5/3 ± 98/18، 24/7 ± 5/30 و 1/9 ± 7/41 سانتی متر بوده و چون این گروه های سنی زیر سن بلوغ بوده بنابراین در فصول تخمریزی به ساحل نزدیک نمی شوند. نتایج نشان داد که دامنه سنی ماهیان شامل 0 تا 7 سال بوده است.

5- گونه ماهی آزاد دریای خزر در مناطق مختلف دریای خزر دارای ذخایر محلی بوده و برای حفظ تنوع زنتیکی این ماهی نیاز به بازسازی ذخایر به تفکیکرودخانه ها و محل های مهاجرت این ماهی می باشیم.

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:

ماهی آزاد دریای خزر به لحاظ رشد، خوش طعمی و کالری از سایر آزاد ماهیان ارجح است.

این موضوع در سواحل ایرانی دریای خزر کاربرد داشته و لازمه مدیریت صحیح بر ذخایر بررسی ساختار جمعیتی و مشخص کردن پارامترهای جمعیتی همچون رشد ، ترکیب سنی ، فراوانی طولیمی باشد.

تعداد بازدید:276
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co