طرح ها و پروژه ها
عنوان طرح/ پروژه:‌ مطالعات زیست محیطی و اکولوژیک البرز شمالی با هدف توسعه منابع شیلاتی
توضیحات:شماره مصوب: 8915-891-12-12-814 واحد اجرا: موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور محل اجرا: منطقه البرز شمالی در محدوده استانهای گیلان، مازندران، گلستان نام هماهنگ کننده/مجری مسئول/ مجری: فریدون عوفی
متن:

اهمیت، ضرورت، اهداف و روش تحقیق:

با توجه به این مطلب که تمام فعالیتهای حیاتی ماهی از قبیل رشد، تغذیه و تولید مثل تحت تاثیر عوامل محیطی قرار می گیرند؛ علاوه بر آن عوامل محیطی در ایجاد و پیشرفت بیماریهای مختلف ماهی نقش دارد.شناخت عوامل محیطی اولین گام در شناسایی مکانهای مساعد جهت توسعه فعالیتهای آبزی پروری می باشد. مهمترین عامل در بین عوامل محیطی آب است. در برسی آب ابتدا باید منابع آب را شناخت.یکی از منابع از نظر تامین آب کارگاههای پرورش ماهی رودخانه ها هستند که دارای مشخصات هیدرولوژیکی و ویژگی های خاصی می باشند؛ مثلا تغییرات دبی در آنها زیاد است که این عامل مشکلی در کارگاه تکثیر محسوب می شود.

از نظر اقتصادی در بحث استخرها و کارگاههای تکثیر و پرورش ماهیان ،حداقل دبی پایه آب مطرح است. مشکل دیگر این است که همواره کارگاه متاثر از این است که رودخانه در چه وضعیتی قرار دارد. مثلا آلودگی رودخانه ها باعث از بین رفتن ماهی ها در کارگاه می شود که عدم آگاهی از این موضوع سبب وارد آمدن خسارات جبران ناپذیر اقتصادی در منطقه خواهد شد. سدها و دریاچه ها از نظر استفاده و از نظر ویژگی مانند آب های جاری (نهر ها ورودخانه) است با این تفاوت که در سدها و دریاچه ها نوساناتpH (به طرف قلیایی) به ویژه در تابستان ها به علت فعالیت های فتوسنتزی گیاهان بیشتر است. امکان سنجی زمان بهره برداری از این سدها و دریاچه ها در بالا بردن سود اقتصادی استفاده از این منابع در کارگاههای پرورش ماهی از ضروریات است.آبهای زیر زمینی از نظر مشخصات شبیه چشمه ها هستند و دارای اکسیژن کمی می باشند. مواد معلق و کدورت در آب وجود ندارد عیب کلی این قسمت، پمپاژ آب است که کاری بس مشکل و گران است. با توجه به مطالب فوق در خصوص توسعه آبزی پروری در البرز شمالی بر اساس مطالعات بدست آمده عوامل اصلی تهدید کننده ذخایر ماهیان در دریای خزر که منجر به کاهش ذخایرطبیعی در منطقه شده اند؛ شامل اثرات سوء آلودگی ها، برداشت شن وماسه،کمبودآب شیرین، صید بی رویه و غیرمجاز، ناکافی بودن قوانین و وضعیت حقوقی، مسائل اجتماعی واقتصادی صید، مهاجم شانه دار خزر و برهم خوردن تعادل زیستی جوامع فیتووزئوپلانکتونی بر می گردد.

فقدان برنامه‌ریزی مناسب در سطح ملی و محلی یک مانع جدی درتوسعه آبزی‌پروری شناخته شده است .در خصوص تغییرات دبی و سیلاب، می توان به این موضوع اشاره نمود که عدم ثبات در اراضی حاشیه ای و فرسایش های شدید نیز عامل منفی برای توسعه آبزی پروری است. بنابراین شناسایی مهمترین عوامل موثر بر توسعه آبزی پروری جهت نیل به اهداف توسعه پایدار از ضروریات است.هدفمطالعات اینبخشاز مطالعهبررسیتوانمندیهایمحیطیازنظروضعیتاقلیمی،منابعارضیوخاک،منابعآبهایسطحیوزیرزمینی، منابعآبهایطبیعیونیمهطبیعی، پوششگیاهی، ناحیهبندیسرزمینباتوجهبهمعیارهایآبزیپروریمیباشد.اطلاعاتبدستآمدهازاینبخشنهتنهامنابعوتوانمندیهایطبیعیمحیطرادرزمینهآبزیپروریوصیدو صیادیروشنخواهدنمودبلکهموانعموجوددراینزمینهرانیزنشانخواهدداد.

اطلاعاتتولیدشدهدراینبخش زمینهسازتشخیصوتحلیلدرستازوضعیتدوحوزهاصلیمطالعاتیعنیآبزیپروریوصیدوصیادیودر نتیجهکمکبهتعیینسیاستهاوراهبردهایتوسعهایدرایندوحوزهدرمنطقهمطالعاتیخواهدشد.

نتایج:

الف) راهبردهای رقابتی/ تهاجمی (SO): درراهبردهایتهاجمیکهبرنقاطقوتدرونیوفرصتهایبیرونیمتمرکزاست، راهکارهایزیرجهت بهره برداری از برتریهای موجود به منظور توسعه آبزی پروری در منطقه مطالعه شده ارائهمیشود:

üوجود منابع طبیعی با کیفیت مناسب جهت آبزی پروری

üامکانات مناسب در سطح حوزه جهت کنترل و پایش منابع آب جهت پرورش آبزیان

üامکان استفاده از روشهای تلفیقی آبزی پروری- کشاورزی در نواحی تالابی

üتاکید بر توسعه آبزی پروری در نقاط مساعد

üزمینهسازیوبهرهبرداریازحمایتهایبخشخصوصیبرایسرمایهگذاریدرصنعت آبزی پروری

üبهره گیری هدفمند از منابع آب با کیفیت مناسب به خصوص در ارتفاعات بالای محدوده مورد مطالعه

üامکان استفاده از منابع اراضی مناسب آبزی پروری در منطقه مانند اراضی بستر رودخانه ها و...

üاستعداد یابی مکان های مناسب آبزی پروری در سطح منطقه

üتدوین استانداردهای مناسب پروسه تولید و پرورش

üزمان بندی برنامه صید آبزیان موجود در رودخانه های موجود در مناطق تحت مدیریت

üحفاظت از زیستگاههای مناسب آبزیان مانند مکانهای تخم ریزی و...

üامکان به کار گیری فارغ التحصیلان شیلات در مراکز پرورش ماهی

üآموزش لازم به دارندگان مراکز پروش ماهی در خصوص سود دهی مناسب فعالیت تکثیر

üامکانات لازم برای آشنا سازی بازار به محصولات تولید شده

üحفاظت از محلهای مناسب رشد و تخم ریزی ماهیان

üوجود زیستگاههای مناسب جهت تکثیر انواع ماهیان

ب) راهبردهای تنوع (ST): درراهبردهایتنوعبخشیکهبرنقاطقوتدرونیوتهدیدهایبیرونیمتمرکزاست، راهکارهایزیربهمنظورتأمینپارهایازنیازمندیهایمنطقهدرجهترفعتهدیدها ارائهمیشود:

üاستقرار تاسیساتی از قبیل سیستم تصفیه پساب و سیل گیر در استخرهای پرورش ماهی

üاز بین بردن پارامترهای نامناسب آب قبل از ورود به استخر

üایجاد مراکز تکثیر و پرورش ماهی در نقاط با اقلیم مناسب و بهینه

üایجاد استراتژی های حفاظت از منابع اکوسیستم های دریایی در برابر فرسایش و وقوع سیل

üتعیین ظرفیت مراتع منطقه جهت جلوگیری از فرسایش اراضی

üمدیریت مناسب منابع آب در خصوص مکانهای برداشت شن و ماسه نزدیک مراکز صید و پرورش ماهی

üتکثیر ماهیان بومی و رهاسازی آنها در منابع آبی

üبرنامه ریزی و مدیریت مکانهای احداث پرورش با در نظر گرفتن ارزیابی زیست محیطی و ارزیابی توان اکولوژیک

üارائه تبلیغات لازم در خصوص اعلام پرورش ماهی به عنوان شغل سود ده

üتدوین استانداردهای ارزیابی کیفیت آبزیان پرورشی

üصدور مجوز تاسیس با ارزیابی توان اکولوژیک و ارزیابی های زیست محیطی

üایجاد مکانیسم های لازم برای حفاظت از اکوسیستم های آبی

پ) راهبردهای بازنگری (WO): در راهبردهای بازنگری ضمن تاکید بر نقاط ضعف درونی، سعی بر بهره گیری از فرصتهای بیرونی در جهت رفع نقاط ضعف در منطقه می باشد، به این منظور راهکارهای زیر ارائه می شود.

üضمن بازنگری در نقاط محل استقرار استخرهای پرورش ماهی، استفاده از ارزیابی توان اکولوژیک جهت یافتن بهترین منطقه از نظرکلیه جوانب (سیل خیزی) جهت استقرار استخرهای پرورش ماهی

üبازنگری به نوع و نحوه برنامه ریزی و حمایت دولتی از نواحی مستعد منطقه جهت توسعه فعالیت های آبزی پروری

üبازنگری محل های نامناسب آبزی پروری

üدر نظر گرفتن ارزیابی توان اکولوژیک اراضی در خصوص کاربری آبزی پروری

üاستقرار تاسیسات تصفیه پساب در مراکز موجود تکثیر و پرورش و پیش بینی آن در مراکز توسعه ای

üتبلیغات کافی برای استفاده از آبزیان

üایجاد تسهیلات مناسب جهت راه اندازی کارخانجات پیشرفته خوراک آبزیان

üتدوین استانداردهای مرتبط خوراک آبزیان

üبه کار گیری اهرم های اجرایی جهت بهینه سازی تولید و مصرف خوراک آبزیان

ت) راهبردهای تدافعی (WT): دراینراهبردضمنتأکیدبررفعآسیب پذیریناحیهمطالعهشده،راهکارهایزیرارائه میشود:

üآموزش و اطلاع رسانی به اهالی محلی در خصوص عدم رهاسازی پسماند به منابع آب

üآموزش به دارندگان مراکز پرورش ماهی در خصوص اقدام مناسب در هنگام بروز سیل

üآموزش و اطلاع رسانی به دست اندر کاران پرورش ماهی در خصوص شرایط محیطی بهینه جهت تکثیر وپرورش

üانجام اقدامات مقتضی در هنگام تغییرات اقلیمی ناگهانی مانند سرد شدن ناگهانی هوا

üزمینه سازی تحقیقات مناسب جهت توسعه فعالیتهای آبزی پروری در اراضی مناسب و مستعد

üامکان بیمه محصولات و تاسیسات مراکز پرورش ماهی موجود که در معرض وقوع سیل یا زمین لغزش قرار دارند.

üاز بین بردن پارامترهای نامناسب کیفیت آب قبل از ورود به استخر

üحمایت از پرورش دهندگان جهت برخورداری از تسهیلات بانکی

üاستفاده از اهرم های مدیریتی جهت کنترل کیفیت محصولات تولید شده در مراکز تکثیر و پرورش ماهی

دستور العمل فنی و توصیه ترویجی:

در پرورش آبزیان منطقه البرز شمالی نقاط قوت بیشتر از نقاط ضعف و فرصتها بیشتر از تهدید ها می باشد. در منطقه مطالعاتی تعداد 26 قوت داخلی در برابر 11 نقطه ضعف داخلی و تعداد 30 فرصت خارجی در برابر 32 تهدید خارجی شناسایی و بررسی شده است. به این ترتیب در مجموع تعداد 56 نقطه قوت و فرصت به عنوان مزیتها و 43 ضعف و تهدید به عنوان محدودیتها و تنگناهای پیش روی توسعه آبزی پروری در این ناحیه قابل شناسایی است.

لذا در یک جمع بندی و تحلیل ساده می توان گفت با ارائه سیاستهای مناسب در جهت ضعف ها و تهدیدها با استفاده از نقاط قوت و فرصتها می توان به آبزی پروری پایدار در منطقه البرز شمالی دست یافت.

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:

در حوضه جنوبی دریای خزر (سواحل ایرانی) قریب به 350 رشته رودخانه شامل جریانات متفاوت دایمی و فصلی وجود دارد که وارد دریای خزر میگردند که 119 رشته آن به لحاظ فعالیتهای شیلاتی و بهرهبرداری از منابع آبزی دارای ارزش هستند و از این تعداد 15 رودخانه به دلیل اهمیتی که به عنوان محل تخمریزی ماهیان اقتصادی و محل تکثیر طبیعی و صید مولدین دارند، دارای اهمیت بیشتری می باشند،که رودخانه های سفیدرود، شلمان رود، تنکابن و قره سو از آن جمله اند. در این میان رودخانه سفیدرود هم از نظر صید و محل زاد و ولد طبیعی انواع ماهیان اقتصادی و هم از نظر کشاورزی حایز اهمیت بوده است. رودخانههای وارده به دریای خزر نقش مهمی در تامین ذخایر و افزایش منابع دریا دارند. که در این میان می توان به رودخانههای شلمانرود، شفارود و سفیدرود اشاره نمود به همین دلیل از اهمیت خاصی جهت تکثیر طبیعی برخوردار میباشند و رودخانههای چالوس، قرهسو، هراز، تجن، شیرود، نکا، گرگانرود نیز از دیگر رودخانههای مهم حوضه جنوبی دریای خزر به شمار میروند.

مشکلاتی که در حال حاضر صید و صیادی با آن روبرو است و در سطح وسیعی خطرآفرین گشته، استفاده از روشهای برداشت مخرب دامهای غیرمناسب صیادی، مانند تورهای شناور و گرگور که دارای اثرات قابل توجه بر جمعیت گونه ها و سلامت اکوسیستمهای دریایی داشته است.یکی دیگر از تهدیدات عمده و قابل توجه نسبت به تنوع زیستی دریایی معرفی گونه های وارداتی می باشد که به محیط معرفی شده بومی نمی باشند که این امر اثرات بسیار مخربی را در اکوسیستمهای دریایی موجب شده است و حذف گونه های غیر بومی بسیار مشکل و هزینه ساز می‌باشد.ضمن اینکه گونه جدید ممکن است حامل بیماریهای انگلی ناشناخته ای باشد. بنابراین نیاز به مدیریت همه جانبه جهت جلوگیری از تهدیدهای وارده بر تنوع زیستی اکوسیستمهای آبی نیاز می باشد

تعداد بازدید:366
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co