طرح ها و پروژه ها
عنوان طرح/ پروژه:‌ بررسی و امکان سنجی آب های زیرزمینی پایاب سد یامچی اردبیل جهت توسعه آبزی پروری
توضیحات:شماره مصوب یا کد پروژه: 91003-9159-12-73-14 واحد اجرا: پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی (انزلی) محل اجرا: استان گیلان نام هماهنگ کننده/ مجری: علیرضا ولی پور سال شروع: 1391 سال خاتمه: 1393
متن:

اهمیت، ضرورت، اهداف و روش تحقیق:

افزایش روز افزون جمعیتنیاز غذایی را به دنبال داشته ونوع زندگی کم تحرک بشر امروزی نیاز به تامین غذای سالمهمچون ماهی را دو چندان نموده است در این راستا پایاب سد ها میتواند از مناطق مستعد جهت توسعه و احداث سایت های پرورش ماهی باشد لکن در این مناطق به دلیل اهداف مصرفی گوناگون در نظر گرفته شده برای آب این سد ها در فصول خشک با کمبود شدید آب برای حوضچه های پرورش ماهی مواجه خواهیم شد در این راستا امکان سنجی استفاده از منابع آب زیرزمینی به عنوان منبع مطمئن جهت تامین آب میتواند در نظر گرفته شود.

آب‌ یکی‌ ازعوامل‌ محدود کننده‌ رشد ونمو گیاهان‌ درکشوربوده‌ به طوریکه‌ میزان‌ بارندگی‌ تنهادر53%ازکشورسالانه‌ بطورمتوسط‌ بیش‌ از 52 میلی‌ متر است. ازطرف‌ دیگرعدم‌ آگاهی‌ کافی‌ مردم‌ از فن‌ ودانش‌ نوین، تامین‌واستفاده‌ بهینه‌ ازمنابع‌ آب‌ موجود وقابل‌ دستیابی‌ موجب‌ شده‌ است‌ تا سالانه‌ بیش‌ از 57% از نزولات‌ آسمانی‌ بدون‌استفاده‌ وبه‌ صورت‌ هرز آبهاو سیلاب­ها از دسترس‌ خارج‌ شوند.دربرخی‌ موارد نیز به‌ دلیل‌ عدم‌ آگاهی‌ کافی‌ کاربران‌اراضی‌ دراستفاده‌ از اراضی، حتی‌ باوجود وقوع‌ بارشهایی‌ درحد متوسط‌ های‌بلند مدت‌ سیل­های‌ عظیم‌ و مخرب‌درنقاط‌ مختلف‌ کشور جاری‌میشود که‌ آسیب­های‌ جبران‌ ناپذیری‌ رابه‌ جان‌ و مال‌ روستائیان‌ ،وادیه‌ نشینان‌ و حتی‌شهرنشینان‌ وارد می­سازد.

قبل از اقدام برای استفاده از آبهای زیرزمینی بررسی و درک صحیح از مخزن زیر زمینی لازم و ضروری است. پارامترهایی که بایستی مطرح شوند یکی جنس زمین (سازندهای سخت شده و نشده) ابعاد سفره یا مخزن (پیش از هر چیز این ابعاد اندازه گیری می شوند) ساختمان و حدود استعداد یک مخزن زیرزمینی با نفوذ پذیری مشخص برای تغذیه مشخص اساسا به وضع سفره از نظر آزاد بودن یا تحت فشار بودن و ضخامت بخش غیر اشباع قبل از ذخیره سازی بستگی دارد. بسته به مورد ممکن است که مخزن پایین تر از سطح نقاط خروجی طبیعی ویا بالاتر ار انها گسترش داشته باشد اگر بتوان نوسان سطح پیزومتری سفره را پایین تر از این سطح نگه داشت ذخیره سازی بدون هیچ گونه هدر رفتگی امکان پذیر خواهد بود و بر عکس عملیات بالاتر از این سطح صورت گیرد شیب هیدرولیکی بیشتر و جریان آب بسوی نقاط خروجی بیشتر و سریعتر خواهد شد .نفوذپذیری آب در سازندهای آبدار مورد استفاده ممکن است از رنج بالایی برخوردار باشد اگر چه نقش اصلی با ضریب قابلیت انتقال است و اگر ضخامت و نفوذ پذیری هردو از مقادیر بالایی برخوردار باشند می توان از بده های بالایی استفاده کرد .

نتایج:

بررسی های تحت الارضی بر اساس چاه های بهره برداری و مطالعات ژئوفیزیکی نشان داد که آبرفت منطقه از دو قسمت سطحی رس دار و تحت الارضی دارای نفوذ پذیری خوب برخوردار است و قسمتتحتانی تحت تاثیر قسمت فوقانی میباشد. لایه آبدار ایجاد شده در مناطقی که هر دو قسمت آبرفت فرصت تشکیل پیدا کرده اند از ضخامت قابل توجه در حدود 20 تا 30 متری برخوردار بوده و امکان بهره برداری و حفر چاهپیدا شده است ولی در مناطق فاقد قسمت تحتانی با لایه آبدار سطحی غیر قابل اطمینان و تحت تاثیر جریانات رودخانه ای مواجه هستیم. همچنین بر اساس دیاگرام شولر نمونه های برداشت شده از منابع آب زیرزمینیدر سه سایت مطالعاتی نشان داد که این آب هااز نظر شرب در حد قابل قبول هستند.بررسی های چاههای حفاری شده در سایت 1از جمله چاه بهره برداری روستای یامچی سفلی نشان می­دهد که عمق اصلی سنگ کف در این سایت در 25- 30 متری واقع گردیده ، از سنگ های رسی و مارنیتشکیل یافته و عمق آب زیرزمینی در 6 تا 10 متری قرار دارد.در سایت 2از جمله چاه بهره برداری روستای آینالیبه همراه مقاطع ژئوالکتریک سونداژ های 6 تا 10 نشان می­دهد که عمق اصلی سنگ کف در این سایت در 15 تا 20متری واقع گردیده ، از سنگ های رسی و مارنیتشکیل یافته و همچنین عمق آب زیرزمینی در حدود 3 تا 4 متری واقع است که در فصول پر آبی حتی به کمتر از 1 متر میرسد.در سایت 3از جمله چاه بهره برداری اسب داری طوفان و مرغداری واقع در روستای رضاقلی قشلاقیبه همراه مقاطع ژئوالکتریک سونداژ های 11 تا 15 نشان می­دهد که عمق اصلی سنگ کف در این سایت گاه تا بیش از 60 متر رسیده و عمق آب زیرزمینی در این سایت به حدود 4 تا 6 متر میرسد.

اغلب تیپ کربناته در چاههای بهره برداریبالا دست رودخانه و سایت های 1 و 2 مشاهده شده و تیپ آب سایت 3 بیشتر کلروره می­باشد.

دستور العمل فنی و توصیه ترویجی:

Øبررسی های تحت الارضی بر اساس چاه های بهره برداری و مطالعات ژئوفیزیکی نشان میدهد که آبرفت منطقه از دو قسمت سطحی رس دار و تحت الارضی دارای نفوذ پذیری خوب برخوردار است که قسمتتحتانی تحت تاثیر قسمت فوقانی میباشد لایه آبدار ایجاد شده در مناطقی که هر دو قسمت آبرفت فرصت تشکیل پیدا کرده اند از ضخامت قابل توجه در حدود 20 تا 30 متری برخوردار بوده و امکان بهره برداری و حفر چاهپیدا شده است ولی در مناطق فاقد قسمت تحتانی با لایه آبدار سطحی غیر قابل اطمینان و تحت تاثیر جریانات رودخانه ای مواجه هستیم .

Øلایه های مشخص شده در پروفیلAشامل دو لایه ،لایه اول با ضخامت 5 تا 8 متر و مقاومت ویژه الکتریکی 45 تا105اهم متر شامل رسوبات آبرفتی بستر رودخانه و لایه دوم و آخرین لایه مشخص شده دارای مقاومت ویژه الکتریکی 7 تا12اهم متر و عبارت از سنگ کف مارنی و رسی می‌باشد.

ØمقطعBشامل سه سونداژ الکتریک شماره 3 تا 5 می باشد، شامل دو لایه به شرح زیر می‌باشد.لایه اول با ضخامت8 تا 60 متر شامل رسوبات آبرفتی بستر رودخانه می‌باشد که خود به دو لایه مجزا در محل هر یک از سونداژها تفکیک می‌شود. ضخامت این لایه آبرفتی در محل سونداژ شماره 5 قابل توجه بوده و در بین تمام نقاط اندازه‌گیری بیشترین مقدار را دارد. لایه دوم عبارت از سنگ کف مارنی و رسی می‌باشد.

Øمقطع ژئوالکتریک مربوط به پروفیلC نیز به طور کلی دو لایه مشخص رانشان می‌دهد. لایه اول که شامل نهشته های آبرفتی رودخانه‌ای می باشد و در محل سونداژ 7 به دو لایه مختلف تفکیک می گردد، و ضخامتی در حدود 5 تا 9 متر می‌باشد، و آخرین لایه مشاهده شده عبارت از نهشته های رس و مارن می باشد.

Øمقطع ژئوالکتریک مربوط به پروفیلD دو لایه مختلف را مشخص می‌کند.لایه اول با ضخامت 5 تا 15 متر شامل رسوبات آبرفتی بستر رودخانه می‌باشد که در محل سونداژهای 8 و 10به دو لایه مجزا در محل هر یک از سونداژها تفکیک می‌شود. لایه دوم دارای عبارت از سنگ کف مارنی و رسی می‌باشد.

Øمقطع ژئوالکتریک مربوط به پروفیلE سه لایه مختلف را مشخص می کند.لایه اول با ضخامت 5 تا 8 متر شامل رسوبات آبرفتی بستر رودخانه می‌باشد که در محل سونداژ12به دو لایه مجزا تفکیک می‌شود. لایه دوم و سوم هر دو عبارت از سنگ کف مارنی و رسی می‌باشند

Øمقطع ژئوالکتریک مربوط به پروفیلFسه لایه مختلف را بهشرح زیر مشخص می‌کند. لایه اول شامل یک لایه رسوبات آبرفتی بستر رودخانه باضخامت 5 تا 24متر می باشند. و در محل هریک از سونداژها به دو لایه تفکیک می‌شود. لایه دوم شامل نهشته های آذر آواری و ماسه‌سنگ می باشد که دارای ضخامتی در حدود 58 تا 80 متر می باشد.لایه سوم نهشته های مارن و رس می باشد.

Øاغلب تیپ کربناته در چاههای بهره برداریبالا دست رودخانه و سایت های 1 و 2 مشاهده شده و تیپ آب سایت 3 بیشتر کلروره می­باشد.

Øبر اساس دیاگرام استیفسهنوعتیپ آب بدست آمده است که شامل تیپ های کلسیم بیکربنات ، سدیم بیکربنات و کلسیم کلریداست

Øبر اساس دیاگرام پایپر سهنوع تیپ آب بدست آمده است. تیپ اول شامل تیپ آب کربناته، تیپ دوم تیپ کلروره، تیپ سوم که تیپ سولفاته نام دارد

Øبررسی رخساره ای آبهای زیرزمینی منطقه نمونه بردارینشان می­دهد که اغلب نمونه ها دارای کاتیون های کلسیم و سدیم ،آنیون های کلرور و بی کربنات است

Øبر اساس دیاگرام شولر نمونه های برداشت شده از منابع آب زیرزمینیپایاب سد یامچی در سه سایت مطالعاتی نشان می­دهد که این آبهااز نظر شرب در حد قابل قبول هستند

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:

Øبررسی های چاههای حفاری شده در سایت 1از جمله چاه بهره برداری روستای یامچی سفلی نشان می­دهد که عمق اصلی سنگ کف در این سایت در 25- 30 متری واقع گردیده است و از سنگ های رسی و مارنیتشکیل یافته است . و عمق آب زیرزمینی در 6 تا 10 متری قرار دارد.

Øبررسی های چاه­های حفاری شده در سایت 2از جمله چاه بهره برداری روستای آینالیبه همراه مقاطع ژئوالکتریک سونداژ های 6 تا 10 نشان می­دهد که عمق اصلی سنگ کف در این سایت در 15 تا 20متری واقع گردیده است و از سنگ های رسی و مارنیتشکیل یافته است . همچنین عمق آب زیرزمینی در حدود 3 تا 4 متری واقع است که در فصول پر آبی حتی به کمتر از 1 متر میرسد.

Øبررسی های چاههای حفاری شده در سایت 3از جمله چاه بهره برداری اسب داری طوفان و مرغداری واقع در روستای رضاقلی قشلاقیبه همراه مقاطع ژئوالکتریک سونداژ های 11 تا 15 نشان می­دهد که عمق اصلی سنگ کف در این سایت گاه تا بیش از 60 متر میرسد که نشاندهنده لزوم بررسی های بیشر در این سایت با استفاده از عملیات حفاری است. همچنین عمق آب زیرزمینی در این سایت به حدود 4 تا 6 متر میرسد.

کلید واژه ها:امکان سنجی، آب زیرزمینی ، بالخلی چای، سد یامچی، اردبیل

تعداد بازدید:1525
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co