طرح ها و پروژه ها
عنوان طرح/ پروژه: ارزیابی کمی اثرات شانه دار مهاجم در دریای خزر بر عملکرد اکوسیستم در سواحل جنوبی دریای خزر
توضیحات:شماره مصوب: 89129 -8909-12-76-12 واحد اجرا: پژوهشکده اکولوژی دریای خزر محل اجرا: سواحل جنوبی دریای خزر نام هماهنگ کننده/ مجری مسئول/ مجری: حسن فضلی سال شروع: 1389 سال خاتمه: 1393
متن:

اهمیت، ضرورت، اهداف و روش تحقیق:

در یک اکوسیستم آبی همه اجزا آن با هم در ارتباط هستند. معمولا تولید کنندگان اولیه با استفاده از مواد موجود در آب و عمل فتوسنتز نقش اصلی را در تولید دارند. در زنجیره بعدی زئوپلانکتون قرار دارد که از فیتوپلانکتون تغذیه کرده و خود مورد تغذیه سایر آبزیان بخصوص پلاژیک، در دریای خزر ماهیان مثل کیلکا ماهیان، قرار می گیرند. کیلکا ماهیان نیز مورد تغذیه سایر موجودات مثل ماهیان خاویاری و فوک دریای خزر قرار می گیرند.

در دهه اخیر شانه دار مهاجم در دریای خزر (Mnemiopsis leidyi) کل اکوسیستم را دگرگون کرده است. البته قبلا در طی سال هایs1980 میلادی ورود شانه دارM. leidyiبه دریای سیاه گزارش شده بود که کل اکوسیستم آنرا تحت تأثیر قرار داد(Vinogradov et al., 1989وKideys, 1994). این جانور دارای اثرات منفی بر روی بسیاری از ماهیان عمده دریای سیاه نظیر ماهی آنچویEngraulisencrasicolusبوده که این تأثیر از طریق رقابت بر روی زئوپلانکتونهای خورا کی و تغذیه از تخم و لارو ماهی آنچوی در دریای سیاه صورت گرفت. احتمال ورود این شانه دار به اکوسیستم های حساس اطراف از جمله دریای خزر نیز پیش بینی شده بود (Dumont 1995 ،‌‌‌GESAMP 1997). همانطوریکه انتظار میرفت ، وجود این شانه دار از نوامبر 1999 توسطIvanov et al., 2000در دریای خزر گزارش گردید.

هدف از این تحقیق: 1 – طبقه بندی اثرات گونه های مهاجم بر روی عملکرد اکوسیستم دریای خزر، 2 – تعیین سطح آلودگی ناشی از تهاجم بیولوژیک در دریای خزر، 3 – تعیین تغییرات مکانی و زمانی.

با استفاده داده های صید و ذخایر گونه های مهم شیلاتی در سواحل ایران و با استفاده از مدل پیشنهاد شده توسطOlenin et al., 2007 عملکرد اکوسیستم طی سالهای 1375 الی 1390 ارزیابی شد.

نتایج:

طی دهه های اخیر بدلیل تغییر سطح آب دریای خزر، ورود آلایندهای زیست محیطی و گونه های مهاجم ساختار اکوسیستم دریای خزر بشدت تغییر کرده است. در این مطالعه اثرات شانه دار مهاجم دریای خزر بر رویعملکرد اکوسیستم در سواحل ایرانی دریای خزر با استفاده داده های صید و ذخایر گونه های مهم شیلاتی سه دوره اول (1379-1375-دوره مرجع)، دوم (1385-1380) و سوم (1390-1386)، بترتیب بعنوان سه دوره قبل از گسترش کامل شانه دار، دوره توسعه و سازگاری مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان داد میزان کل صید ایران از حدود 75000 تن در سال 1375 به حدود 115000 تن در سال 1378 افزایش، ولی بعد از گزارش حضور انبوه شانه دار مهاجم در دریای خزر (سال 1999) بشدت کاهش و به حدود 32000 تن در سال 1382 رسید. عامل اصلی افزایش و سپس کاهش در ترکیب صید در دوره های مختلف، کیلکا ماهیان بودند. میزان صید ماهیان استخوانی روندی افزایشی کندی داشته و ماهی سفید و کفال ماهیان عامل اصلی این تغییرات بودند. میزان صید ماهیان خاویاری نیز در هر سه دوره روند کاهشی داشت. بررسی ذخایر پنج گونه اصلی اقتصادی دریای خزر شامل: سه گونه کیلکای آنچوی، کیلکای چشم درشت و کیلکای معمولی و دو گونه ماهی سفید و کفال طلائی بیانگر تخریب کامل ذخایر دو گونه کیلکای آنچوی و چشم درشت (بخصوص در دوره سوم)، افزایش ذخایر کیلکای معمولی و افزایش و سپس کاهش در ذخایر دو گونه ماهی سفید و کفال طلائی بود. در این مطالعه ارزیابی اثرات شانه دار مهاجم برعملکرد اکوسیستم با استفاده از داده های فوق بیانگر دگرگونی و تغییرات گسترده ای در عملکرد اکوسیستم بود. عملکرد اکوسیستم هم بر اساس میزان صید و هم بر اساس میزان ذخیره از طبقه بدون اثر (E0) در دوره اول به طبقات اثرات ضعیف و متوسط (E1, E2) تغییر یافت. حذف عملکرد دو گونه کلیدی (کیلکای آنچوی و چشم) سبب کاهش شدید در ذخایر آبزیان طبقات بالاتر یعنی ماهیان خاویاری و فک دریای خزر شد. و در دوره های اول و دوم بدلیل احیاء شرایط مطلوب برای گسترش بیشتر ذخایر ماهیان کفزی خوار، ذخایر دو گونه سفید و کفال طلائی افزایش یافت. ولی انتهای دوره سوم ذخایر آنها کاهش و به یک حالت تعادل نسبی رسیدند.

دستورالعمل فنی و توصیه ترویجی:

با توجه به نتایج بدست آمده، عملگرهای اصلی اکوسیستم دریای خزر (دو گونه اصلی از کیلکا ماهیان) حذف شدند. بنابراین توجه خاص برای احیاء ذخایر آنها و برگشت اکوسیستم به حالت قبل از اغتشاش ضروری است. همچنین توجه خاص در خصوص کنترل و مدیریت گونه های مهاجم و غیر بومی ضروری است تا احتمال وقوع حوادث مشابه به حداقل برسد. برای برگشت اکوسیستم همکاری همه کشورها حاشیه دریای خزر الزامی است.

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:

-

تعداد بازدید:1483
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co