طرح ها و پروژه ها
بررسی بافت شناسی آبشش،گناد،کلیه، کبد و دستگاه گوارش در تاسماهی ایرانی (Acipenser persicus )
توضیحات:اهمیت شیلاتی ماهیان خاویاری دریای خزر و جایگاه تاسماهی ایرانی یا قره‏برون Acipenser persicus بعنوان گونه بومی حوضه جنوبی دریای خزر و دارا بودن بالاترین میزان صید و بهره‏بردرای و همچنین بازسازی ذخایر و رهاسازی بچه ماهیان حاصل به دریای خزر و ضرورت کسب اطلاعات در خصوص ساختار بافت شناسی این گونه با ارزش بمنظور بهره‏جویی در سایر تحقیقات، از دلایل عمده انجام این پژوهش بوده است.
متن:

بررسی بافت شناسی آبشش،گناد،کلیه، کبد و

دستگاه گوارش در تاسماهی ایرانی
(Acipenser persicus)

استان گیلان ـ شهرستان رشت

انستیتو تحقیقات بین المللی ماهیان خاویاری

بخش آبزی پروری

شماره ثبت

10240/84

وزارت‌ جهاد کشاورزی‌

سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی

مؤسسه تحقیقات شیلات ایران ـ انستیتو تحقیقات بین المللی ماهیان خاویاری

چکیده

اهمیت شیلاتی ماهیان خاویاری دریای خزر و جایگاه تاسماهی ایرانی یا قره‏برون Acipenser persicus بعنوان گونه بومی حوضه جنوبی دریای خزر و دارا بودن بالاترین میزان صید و بهره‏بردرای و همچنین بازسازی ذخایر و رهاسازی بچه ماهیان حاصل به دریای خزر و ضرورت کسب اطلاعات در خصوص ساختار بافت شناسی این گونه با ارزش بمنظور بهره‏جویی در سایر تحقیقات، از دلایل عمده انجام این پژوهش بوده است.

مراحل اجرایی پروژه طی سالهای 1380 ـ 1377 پس از صید (به روش گوشگیر و پره‏کششی) و انتقال تعداد 34 عدد تاسماهی ایرانی (18 نر و 16 ماده) با میانگین طول cm 3/146 و میانگین وزن kg 75/13، از صیدگاههای نواحی 1 و 2 شیلاتی بانجام رسید. ماهیان پس از صید بسرعت مورد زیست سنجی (طول کل، طول فورک و وزن کل) واقع شده و از طریق بررسی ماکروسکوپیک گناد تعیین جنسیت اولیه گردیدند. نمونه بافتهای مورد نظر شامل آبشش (کمان‏‏های اول و سوم)، گناد نر و ماده (خلفی، میانی و قدامی)، دستگاه گوارش (مری، معده و روده)، کبد (قسمت‏های مختلف لوبهای کوچک و بزرگ) و کلیه (خلفی، میانی و قدامی) به ضخامت چند میلی‏متر و به وسعت چند سانتی‏متر تهیه و بطور مستقل در ظروف نمونه‏برداری توسط فیکساتیو بوئن تثبیت شدند.

مراحل آماده سازی بافت جهت تهیه اسلایدهای بافتی طی مراحل آبگیری، شفاف‏سازی، پارافینه شدن، قالبگیری، برش (توسط دستگاه میکروتوم Leitz به ضخامت 7 ـ 5 میکرون)، رنگ‏آمیزی (به روش هماتوکسیلین ـ ائوزین، H& E) و مونته‏ کردن انجام پذیرفت. سپس تصویربرداری از نمونه‏های شاخص با استفاده از تعداد 10 میدان بافتی توسط میکروسکوپ نوری صورت گرفت.

در مطالعه ساختار میکروسکوپیک آبشش به طور عمده وجود یاخته‏های کلراید، غضروف پشتیبان، گلبولهای قرمز، تیغه‏ و رشته‏های آبششی، اپی‏تلیوم، یاخته‏های پیلار، یاخته‏های تنفسی و تیغه‏های تنفسی مشاهده گردید.

تخمدان تاسماهی ایرانی نیز دارای الگوی ریختی مشابهی با سایر تاسماهیان بوده و بخش اعظم آن را بافت استروما تشکیل می‏دهد. فولیکولها بعنوان شاخص اصلی ساختاری و عملکردی در تخمدان شناخته شدند بطوریکه شاخص افتراقی تخمدان از بیضه در مراحل اولیه رشد، از طریق وجود شیارهای قشری در گناد مشخص گردید. تخمدان در مرحله I رسیدگی جنسی واجد شیار و ظهور یاخته‎های اووگونی در مرحله آغازین رشد پروتوپلاسمیک تخمک است، سرعت تشکیل آن بطئی و بصورت فشرده به بخش پشتی حفره داخلی بدن چسبیده‏اند، یاخته‏های اووسیت نیز در داخل کیسه‏های تخمدانی بصورت مجتمع مشاهده می‏شوند. در مرحله II رسیدگی جنسی ، رنگ گناد زرد متمایل به گلی با چین‏های عرضی مشخص در بخشهای جانبی بوده، بافت چربی بعنوان منبع انرژی‏زا برای رشد تخمک می‏باشد. این دوره بسیار طولانی بوده، تخمکهای اولیه بصورت فولیکولی شکل و تک قشری بوه و در برش تخمدان با چشم غیرمسلح بصورت نقاط ریز سفید رنگ قابل مشاهده است. مرحله III رسیدگی جنسی با رشد تروفوپلاسمیک تخمک‏ها و کاهش ذخایر چربی، افزایش حجم تخمک، نمایان شدن رنگدانه‏ها در زیرغشای یاخته‏ها و رشد مژه‏ کمانی بخش ژلاتینی، فولیکول همراه است. هسته دور از مرکز بوده و در حاشیه آن هستکهای ریز فراوان مشهود می‏باشد در این مرحله لایه گرانولوزا نمایان می‏گردد. در مرحله IV رسیدگی جنسی بر رشد تخمکها افزوده شده و هسته بطرف قطب جانوری مهاجرت می‏کند. زرده‏های دانه ریز در قطب جانوری و زرده‏های دانه درشت به همراه قطرات چربی در قطب گیاهی متمرکز می‏گردند. رشد لایه‏های خارجی تخمک ادامه یافته و رشد پروتوپلاسمیک تخمک در این مرحله تکمیل می‏گردد. در این مرحله رشد نهایی هسته زایشی یا (GV) germinal vesicle صورت می‏پذیرد و تخمک توسط لایه‏های فولیکول (Follicle)، ژله‏ای (Jelly Coat)، شعاعی (Zona Radiata External) ، شعاعی داخلی (Zona Radiata Internal)، چربی (Fatty Layer) و رنگدانه‏ها (Pigments) احاطه شده است. مرحله V رسیدگی جنسی با خونریزی سطحی تخمدان ناشی از خروج تخمک‏ها و بقایای تخمک‏های اووله نشده بوده همراه بوده، همزمان با پدیدار شدن تخمک‏های مرحله دوم رسیدگی جنسی، تخریب تخمکهای خارج نشده نیز بوقوع می‏پیوندد. درتخمدان مرحله VI رسیدگی جنسی، بوضوح تخمکهای مرحله دوم رسیدگی جنسی مشهود بوده، ضمن حضور تخمکهای مراحل مختلف رشد و نمو، فولیکولهای پاره شده و ذخایر رنگدانه‏ای نیز قابل مشاهده است.

بیضه در تاسماهی ایرانی در مرحله I رسیدگی جنسی شامل یاخته‏های اسپرماتوگونی در بخش زایشی آن می‏باشند. بیضه در امتداد ستون فقرات قرار داشته و توسط مزانشیم‏های کوتاه به دیواره پشتی دیافراگم یا ناحیه اولیه تشکیل کلیه چسبیده‏اند. در مرحله دوم رسیدگی جنسی بیضه، اسپرماتوگونی‏ها بصورت یک ردیف در دیواره کانالهای غدد جنسی قرار گرفته و فاقد شیار می‏باشند. اسپرماتوسیت‏های اولیه و ثانویه و یاخته‏های سرتولی قابل مشاهده هستند. در مرحله III رسیدگی جنسی بیضه، یاخته‏های اسپرماتوگونی به شدت در حال تکثیر و تقسیم بوده، عروق خونی بصورت یاخته‏های خونی متراکم ملاحظه می‏گردند. توسعه شکل‎گیری اسپرماتوسیت‏های اولیه و ثانویه، انجام تقسیمات میوزی و حضور اسپرماتیدها در این مرحله صورت می‏پذیرد.

مرحله IV رسیدگی جنسی بیضه، مبین روند فعال چرخه اسپرم‏زایی بوده و با توسعه تقسیمات میوزی و ورود اسپرم‏ها به کانالهای اسپرمی همراه است. درمرحله V رسیدگی جنسی خونریزی سطحی گسترده‏ ناشی از خروج اسپرمها در بیضه بوقوع پیوسته، اسپرماتوزوئیدها، کانالهای اسپرمی و عروق خونی فراوان مشهود است. در مرحله VI رسیدگی جنسی یاخته‏های بزرگ اپی‏تلیوم فولیکولی و کانالهای اسپرمی تخلیه شده ملاحظه می‏گردند.

بافت کلیه در تاسماهی ایرانی از سه بخش پیشین (یا قدامی یا پرونفروز شامل دانه‏های مالپیگی و قطعات نفرونی)، میانی و دمی تشکیل شده است.

نفرون‏ها شامل جسم دانه‏های مالپیگی، گلومرول‏ها و کپسول بومن، لوله‏های کلیوی با مجاری ادراری، قطعه گردنی، بخش مارپیچ، قطعه میانی و بخش مارپیچ دور در کلیه وجود داشته و در مطالعات میکروسکوپیک بافت‏شناسی الگوهای متفاوتی را از خود بروز می‏دهند.

بافت کبد نیز از دستجات سلولی هپاتوسیت‏ها، قطعه باب، مجاری صفراوی، عروق لنفاوی، مویرگهای کبدی یا سینوزوئید، یاخته‏های کوپفر و یاخته‏های کبدی تشکیل شده است. یاخته‏های کبدی دارای ساختاری تقریباً مدور و چندضلعی بوده، دارای یک هسته کروی مشخص با یک هستک می‏باشند، شبکه آندوپلاسمی و سایر اندامهای اصلی در سیتوپلاسم آن حضور داشته و مقادیرقابل ملاحظه‏ای از چربی و گلیکوژن در سیتوپلاسم آن قابل مشاهده هستند. بنابراین ، در رنگ‏آمیزی یاخته‏های کبدی تعداد زیادی از این واکوئلها ظاهر می‏گردند.

لوزالمعده در تاسماهی ایرانی دارای دو بخش برون‏ریز و درون‏ریز است بطوریکه بخش برون‏ریز ترشحات پانکراتیک و بخش درون‏ریز (جزایر لانگرهانس) ترشح هورمونها را عهده دارند. ساختار نامنظم هپاتوسیت‏ها و ساختمان آسینی‏های لوزالمعده در آن مشهود می‏باشند.

بافت گوارش نیز شامل لوله گوارشی مشتمل بر حفره دهانی، حلق، مری، معده و روده با لایه‏های مخاطی و ماهیچه‏ای است. بطوریکه لایه مخاطی شامل پوشش مخاطی، پهنک پارین، لایه متراکم، مخاط ماهیچه‏ای و لایه زیرمخاطی و لایه ماهیچه‏ای شامل لایه ماهیچه‏ای حلقوی، لایه ماهیچه‏ای طولی و غشای خونابه‏ای می‏باشد. مخاط مری در بخش پیشین دارای پوشش مخاطی مطبق ولی در بخش پسین ساده است. یاخته‏های پوششی مخاط مری شامل ماده زمینه شبه موکوس در سیتوپلاسم و فاقد مخاط ماهیچه‏ای بوده، لایه زیرمخاط ترکیبی از بافت پیوندی نسبتاً متراکم می‏باشد. بافت معده از دو بخش مستقل با ساختار غده‏ای جهت انبارکردن غذا و شروع هضم شیمیایی و همچنین با ساختار غیرغده‏ای با لایه عضلانی قوی جهت ایجاد حرکات معدی و هضم مکانیکی تشکیل شده است.

بخش‏های مخاطی ساده و چین خورده‏اند. روده نیز از انتهای بخش پیلوریک معده تا مخرج گسترده بوده و شامل دوازدهه، روده پیشین، روده پسین و راست روده می‏باشد. دوازدهه نیز بخشی از روده است که مجاری صفراوی، پانکراس و زواید پیلوریک به آن راه می‏یابند. پوشش مخاطی روده از یک لایه منفرد یاخته‏های پوششی ستونی بلند تشکیل یافته و در برگیرنده یاخته‏های مخاطی است. راست روده آخرین بخش روده بوده که دریچه بین آن و روده پسین وجود دارد. مخرج نیز بعنوان پایانه باز شونده لوله گوارش محسوب می‏شود. در ساختار مخاط رکتوم، اپی‏تلیوم حاوی سلولهای جامی شکل است و درپارین غدد لوله‏ای ساده مشاهده شده ولی فاقد غدد بزرگ منشعب روده‏ای می‏باشند.

نتایج حاصل از این تحقیق ضمن مشخص نمودن ساختار میکروسکوپیک اندامهای مورد مطالعه در تاسماهی ایرانی زمینه انجام سایر مطالعات تخصصی مرتبط را نیز فراهم می‏سازد.

واژه‏های کلیدی: تاسماهی ایرانی، بافت‏شناسی، آبشش، گناد، کلیه، کبد، دستگاه گوارش

نویسنده:محمود بهمنی با همکاری‌: رضوان اله کاظمی ـ علی حلاجیان ـ عیسی شریف پور ـ باقر مجازی امیری
تعداد بازدید:2501
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co