طرح ها و پروژه ها
مطالعات تعیین تأثیر مزارع پرورش ماهیان سردابی بر کیفیت آب رودخانه های حوضه آبریز سد طالقان
توضیحات:شماره مصوب: 91131-12-12-4 واحد اجرا: موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور محل اجرا: ایستگاه تحقیقات فن آوری های نوین شیلاتی- خجیر نام هماهنگ کننده/ مجری مسئول/ مجری: شهرام دادگر سال شروع: آذر 1391 سال خاتمه: اردیبهشت 1393
متن:

اهمیت، ضرورت، اهداف و روش تحقیق:

خصوصیات طبیعی حوضه آبخیز، کمیت و کیفیت آبهای ورودی به مخزن، خصوصیات اقلیمی منطقه (درجه حرارت، وزش باد، میزان نزولات جوی و .....) و میزان فعالیت‌های مختلف انسان در حوضه آبخیز از جمله عواملی هستند که کیفیت آب رودخانه­ها و مخازن سدها را تحت تأثیر قرار می‌دهند. یکی از فعالیت های انسانی که بالقوه کیفیت آب‌های ورودی به مخازن پشت سد را تحت تاثیر قرار می‌دهد، فعالیت‌های کشاورزی و دامپروری از جمله آبزی‌پروری است. برخی کارشناسان سازمان آب منطقه­ای و محیط زیست بر این عقیده­اند که ورود پساب­های آبزی­پروری باعث آلودگی آب پشت سد خواهد شد و فعالیت‌های آبزی‌پروری باید محدود شود اما تعیین توان خودپالایی یک رودخانه و حجم فعالیت آبزی­پروری در هر محدوده و میزان و نوع مواد مصرفی مزارع، تعیین کننده وضعیت نهایی کیفیت آب در پایین دست رودخانه­های محل فعالیت آبزی­پروری خواهد بود. بر این اساس نمی­توان یک قانون کلی را برای میزان آلایندگی واحدهای آبزی‌پروری مشخص نمود و تعیین شرایط صدور یا عدم صدور مجوز برای واحدهای آبزی­پروری به خصوص در بالادست منابع آب شرب، به شرایط لیمنولوژیک و توان خودپالایی منحصر به فرد هر رودخانه و میزان فعالیت­های آبزی‌پروری بستگی دارد. بدین ترتیب اجازه انجام فعالیت­های آبزی ­پروری در هر رودخانه یا حوضه آبریزنیاز به بررسی و مطالعه توان خودپالایی پساب فعالیت‌های آبزی‌پروری و میزان آلایندگی مزارع پرورش ماهی دارد. بدیهی است در صورت آلاینده بودن فعالیت مزارع پرورش ماهی و ایجاد تأثیر برگشت­ناپذیر بر وضعیت کیفی آب شرب در رودخانه­ها و مخازن پشت سد، صدور مجوز برای فعالیت اینگونه مزارع باید محدود گردد تا با توجه به کمبود آب شرب در کشور با مشکل مواجه نگردیم.

اهداف:

-بررسی میزان آلایندگی مزارع پرورش از نظر فاکتورهای فیزیکوشیمیایی

- بررسی میزان آلایندگی مزارع پرورش از نظر بنتوزهای ساکن در ایستگاه‌ها

- بررسی میزان ورود آلاینده ها به مخزن سد طالقان

- بررسی میزان آلاینده های موجود در رودخانه‌های حوضه سد قبل از ورود به مزارع پرورشی

روش تحقیق:

با توجه به اینکه تجربیات انجام این قبیل مطالعات درگذشته نشان می­دهد که صرفاً اندازه­گیری فاکتورهای فیزیکوشیمیایی آب جهت بررسی اثر مزارع پرورشی و یا هرگونه منبع آلودگی دیگر در رودخانه­ها کافی نبوده و میزان آلودگی­ها را با توجه به جریان دائمی رودخانه با نمونه‌برداری لحظه­ای نشان نمی­دهد، بنابراین در این مطالعات بررسی وضعیت کیفی رودخانه با استفاده از شاخص زیستی(Biological Index) بر اساس ماکروبنتوزها(Macrobenthos) که موجودات کفزی تقریباً ثابتی بوده و به خوبی اثر استرس­های محیطی را در درازمدت نشان می­دهند، انجام پذیرفت. همچنین تلفیق این شاخص با اندازه­گیری­های فیزیکوشیمیایی آب رودخانه به نتیجه­گیری بهتر کمک شایانی خواهد نمود.

نمونه­برداری از متغیرهای فیزیکوشیمیایی و زیستی محدوده مورد مطالعه به­طور فصلی در طول یک سال در نظر گرفته شده است. فهرست متغیرهای فیزیکوشیمیایی عبارتند از:TP،Zn، Turbidity، TSS،TDS، Cl، PH،DO، Fe، TN، شوری،BODوCOD. کلیه آزمایشات انجام شده در طول نمونه‌برداری با استفاده از روش‌های استاندارد بود

(Standard methods, 2005). در مطالعات مذکور اندازه گیری متغیرهای مواد مغذی مانند نیتروژن کل، فسفر کل و سیلیس با استفاده از دستگاه اسپکتروفتومترHach پرتابل مدلDR2800 انجام خواهد پذیرفت. همچنین فاکتورهایی نظیر دما،TDS،EC،pH,TSS، شوری و اکسیژن محلول که باید در محل رودخانه اندازه­گیری شود، با استفاده از مولتی پارامترHQ مدلHach و کدورت سنج پرتابلHach اندازه گیری می شود. جهت انتقال نمونه برای انجام آزمایشاتی نظیرBOD،,CODTNوTPنمونه­ها به شکل خنک با دمای کمتر از 4 درجه سانتیگراد یا با استفاده از اسید با پ­هاش کمتر از 2به آزمایشگاه انتقال یافته و در آزمایشگاه سایر مراحل آزمایش بر روی آنها در اسرع وقت انجام پذیرفت. جهت نمونه­برداری از موجودات کفزی درشت(Macrobenthos) نیز از یک دستگاه نمونه­بردار سوربر(Surber Sampler) استفاده شد.

در خصوص تعیین ایستگاه­ها با توجه به موقعیت استقرار مزارع پرورش ماهی در هر منطقه یک ایستگاه قبل و یک ایستگاه بعد از محل مزرعه در نظر گرفته شد. همچنین جهت بررسی تأثیر سرشاخه ورودی که مزرعه در آن سرشاخه وجود دارد نیز یک ایستگاه قبل و یک ایستگاه بعد از شاخه ورودی در شاخه اصلی شاهرود در نظر گرفته شد. لازم به ذکر است علیرغم ضرورت انجام نمونه برداری در طی چهار فصل، به دلیل عدم تخصیص اعتبار کافی و با نظر کارفرما، نمونه برداری تنها طی یک فصل انجام گرفت.

نتایج:

میانگین اکسیژن محلول در ایستگاه‌های رودخانه حسن‌جون و خچیره 43/8 میلی‌گرم بر لیتر، بیشترین میزان ثبت شده 7/8 میلی‌گرم بر لیتر و کمترین میزان 12/8 میلی‌گرم بر لیتر بود. آزمایشات نشان دادند میانگین اکسیژن‌خواهی بیوشیمیایی در ایستگاه‌های رودخانه حسن‌جون و خچیره 7/0 میلی‌گرم بر لیتر، بیشترین میزان ثبت شده 29/1 میلی‌گرم بر لیتر و کمترین میزان 04/0 میلی‌گرم بر لیتر بود. همچنین میانگین اسیدیته در ایستگاه‌های رودخانه حسن‌جون و خچیره 68/8 میلی‌گرم بر لیتر، بیشترین میزان ثبت شده 74/8 میلی‌گرم بر لیتر و کمترین میزان 64/8 میلی‌گرم بر لیتر بود. میانگین فسفر کل در ایستگاه‌های رودخانه حسن‌جون و خچیره در اردیبهشت­ماه 91 برابر با 42/2 میلی‌گرم بر لیتر، بیشترین میزان ثبت شده 56/4 میلی‌گرم بر لیتر و کمترین میزان 92/0 میلی‌گرم بر لیتر می‌باشد. میانگین نیتروژن کل در ایستگاه‌های رودخانه حسن‌جون و خچیره 5/3 میلی‌گرم بر لیتر، بیشترین میزان ثبت شده 3/5 و کمترین میزان 2/2 میلی‌گرم بر لیتر بود. میانگین مواد جامد محلول در ایستگاه‌های رودخانه حسن‌جون و خچیره 150 میلی‌گرم بر لیتر، بیشترین میزان ثبت شده 224 و کمترین میزان 98 میلی‌گرم بر لیتر به‌دست آمد.میانگین هدایت الکتریکی در ایستگاه‌های رودخانه حسن‌جون و خچیره 226 میلی‌گرم بر لیتر، بیشترین میزان ثبت شده 351 و کمترین میزان 6/151 میلی‌گرم بر لیتر بود.

دستور العمل فنی و توصیه ترویجی:

فاکتورهای فیزیکوشیمیایی و زیستی مزارع پرورش ماهی موجود در محدوده رودخانه شاهرود، بر کیفیت آب رودخانه تأثیر منفی چندانی ندارند ولی باید مطالعات گوناگونی بر روی اثر سایر آلاینده­های موجود در محدوده مطالعاتی به عمل آیند.

ویژگی مناطق کاربرد توصیه ترویجی:

جمع­بندی نتایج حاصل از بررسی فاکتورهای فیزیکوشیمیایی و زیستی به­دست آمده نشان دادند که مزارع پرورش ماهی موجود در محدوده رودخانه شاهرود، بر کیفیت آب رودخانه تأثیر منفی اندکی در حد توان خودپالایی آن می­گذارند که اثر آن در مناطق پایین­دست از بین می رود. لذا مزارع حاضر اثرات سویی بر محیط زیست رودخانه نداشته و چنین به نظر می رسد که افزایش تعدادمزارع چنانچه با لحاظ نمودن کلیه موارد لازمه باشد بلامانع خواهد بود.

تعداد بازدید:2275
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور می باشد

Designed by taJan System Co